W dniu 10 lutego 2020 r. Rada Gminy i Miasta O. podjęła uchwałę w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku. W § 20 ust. 3 pkt 3 przewidziano obowiązek wyprowadzania psów agresywnych lub w inny sposób zagrażających otoczeniu wyłącznie w kagańcu. Rozstrzygnięciem nadzorczym z 16 marca 2020 r. Wojewoda Wielkopolski stwierdził nieważność tej regulacji, zarzucając m.in. przekroczenie ustawowego upoważnienia, sprzeczność z art. 10a ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt oraz powielanie już istniejących norm ustawowych. Zdaniem organu nadzoru, regulamin wprowadzał niedopuszczalny generalny obowiązek, nieuwzględniający zindywidualizowanych cech i predyspozycji zwierząt.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. na to rozstrzygnięcie Wojewody wniosła Gmina O., podnosząc, że zakwestionowany przepis dotyczy jedynie psów wykazujących przejawy agresywnego zachowania, nie zaś wszystkich psów, co odpowiada wymogom ustawowym i nie stanowi w tym zakresie przekroczenia delegacji ustawowej. 

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., wyrokiem z 8 października 2020 r. (sygn. akt II SA/Po 364/20), uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze w tej części. Sąd uznał, że sporny przepis odnosi się wyłącznie do psów stwarzających zagrożenie, a więc nie wprowadza generalnego obowiązku stosowania kagańca. W ocenie Sądu, regulacja ta mieści się w granicach art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, stanowiąc przejaw dbałości o bezpieczeństwo publiczne.

Wojewoda wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów procesowych oraz błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 4 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz art. 10a ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt, a także naruszenie zasad konstytucyjnych, w tym zasady proporcjonalności i określoności prawa. 

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Wojewody.

NSA podzielił pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym generalny nakaz prowadzenia psów na smyczy w oderwaniu od ich indywidualnych cech, rasy, uwarunkowań fizycznych i zdrowotnych może w niektórych przypadkach prowadzić do stosowania mechanizmów niehumanitarnych. Nie ma również podstaw do wprowadzania tego rodzaju zakazu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że ograniczenia praw obywateli, w tym właścicieli psów, lub nakładanie na nich dodatkowych obowiązków nie mogą naruszać zasady proporcjonalności, wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, którą można postrzegać jako wymóg zachowania pewnego balansu między rodzajem i zakresem ograniczeń, a celem przyświecającym podmiotowi wprowadzającemu te ograniczenia. 

Sąd wskazał również, że uchwalony przez Radę Gminy regulamin czystości, który nie bierze pod uwagę szczególnych okoliczności, a nadto nakładający na mieszkańców dodatkowe obowiązki, których nieprzestrzeganie może skutkować sankcjami karnymi, może naruszać zasadę proporcjonalności, zwłaszcza gdy postanowienia zawarte w regulaminie okazują się być nawet bardziej rygorystyczne niż przepisy zawarte w ustawach i innych aktach powszechnie obowiązujących.

W ocenie NSA, Sąd I instancji przeprowadził poprawną wykładnię art. 10a ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt przyjmując, że wynika z niego zakaz swobodnego wypuszczania psów bez ich kontroli i oznakowania pozwalającego na rozpoznanie opiekuna.

NSA naświetlił również kilka definicji:

1. Zwykłe środki ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia – środki podstawowe, uznane ogólnie jako naturalne dla danego gatunku zwierzęcia, związane z ich indywidualnymi cechami i zagrożeniami.
2. Środki nakazane – środki zastosowane w ustawach.
3. Humanitarne traktowanie zwierząt – traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę. 

Regulamin wprowadzony przez Radę Gminy nie ustanawiał ogólnego nakazu noszenia kagańca dla wszystkich ras psów, a jedynie tych, które wykazują cechy agresywne, ani nie stał w sprzeczności z zakazem wypuszczania psa bez kontroli. Wbrew twierdzeniom zawartym w treści skargi, przepisy regulaminu nie stanowią przekroczenia ustawowej kompetencji organu do kształtowania polityki lokalnej i nie są istotnym naruszeniem prawa. Za zasadne i proporcjonalne do potencjalnego zagrożenia należy uznać takie rozwiązanie, w którym obowiązek zakładania kagańca dotyczy jedynie psów ras uznanych za agresywne, ich mieszańców lub psów, które wykazują agresję wobec ludzi czy innych zwierząt. W takich przypadkach indywidualne cechy psa uzasadniają zastosowanie dodatkowych środków ostrożności w celu ochrony otoczenia. Nakaz noszenia kagańca pozwala skutecznie zapobiec sytuacjom, w których mogłoby dojść do pogryzienia człowieka lub innego zwierzęcia. Dotyczy to także psów niewielkich ras, które mimo małych rozmiarów również mogą wyrządzić poważną krzywdę, zwłaszcza dzieciom. Zbyt ogólne przepisy, które pozostawiałyby właścicielom psów pełną dowolność w zakresie stosowania zabezpieczeń, mogłyby okazać się niewystarczające z punktu widzenia ochrony bezpieczeństwa publicznego. Każde zwierzę, nawet dobrze ułożone czy wytresowane, może w pewnych okolicznościach zareagować gwałtownie i w sposób trudny do przewidzenia. Dlatego też uregulowanie takich sytuacji wprost w regulaminie ma służyć ograniczeniu ryzyka zagrożenia.

Warto też zaznaczyć, że przepis ten nie narusza art. 10a ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt, który zabrania puszczania psa bez kontroli – omawiana regulacja uzupełnia ten zakaz, precyzując obowiązki właścicieli w przypadku psów stanowiących realne zagrożenie.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2020 r., sygn. akt II SA/Po 364/20
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21.06.2024 r., sygn. akt. III OSK 3826/21

opracowała: mgr Magdalena Ulak
źródło grafiki: pixabay.com.pl