Stan faktyczny sprawy

W sprawie tej do Sądu Rejonowego w W. trafił akt oskarżenia skierowany przeciwko trzem oskarżonym – A.R., C.H. i H.S. Oskarżeni w okresie grudnia 2010 r., a szczególnie w dniach 23-24 grudnia 2010 r. brali udział w sprzedaży żywych karpi z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt. Pracownicy nie zapewnili humanitarnych warunków rybom, umieszczając je w skrzynkach bez wody, co często prowadziło do uduszenia. Również wybrane przez klientów jeszcze żywe ryby pakowali do plastikowych toreb bez wody. Oskarżenie dotyczyło również niedopełnienia przewidzianych przez ustawę warunków uboju i uśmiercania zwierząt kręgowych. W szczególności poprzez dopuszczenie do bezpośredniej sprzedaży ryb C. H. i H. S., bez wymaganych uprawnień do uboju i uśmiercania tych zwierząt. Opisane zachowania miały wypełniać znamiona znęcania się nad zwierzętami i zabijania zwierząt niezgodnie z prawem.

Sądy powszechne nie uznały winy sprawców.

Sąd Rejonowy w W. uniewinnił oskarżonych od zarzucanych im czynów, w związku z tym pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł apelację, która została oddalona.

Kasacja do Sądu Najwyższego

Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wniósł w sprawie kasację do Sądu Najwyższego. W związku z tym SN uchylił oba wyroki sądów I i II instancji, uznając je za rażąco błędne.

Kasacja kwestionowała decyzję sądów, które uznały, że pakowanie ryb bez wody nie jest znęcaniem.  Zdaniem sądów do takowego dochodzi tylko wówczas, jeśli dane zachowanie mieści się w katalogu określonym w art. 6 ust. 2. Jednak pełnomocnik oskarżyciela słusznie zauważył, że jest to katalog otwarty, a art 6 ust. 2 wskazuje tylko przykładowe formy znęcania nad zwierzętami. Kluczowa jest opisowa definicja znęcania, stanowiąca, że znęcaniem jest zadawania albo świadome dopuszczania do zadawania bólu lub cierpień.

Znęcanie się nad zwierzęciem

W wyniku postępowania Sąd Najwyższy uznał, że zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, a to art. 35 ust. 1a w zw. z art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt podniesiony w kasacji oskarżyciela posiłkowego Fundacji „N.” jest zasadny. Analiza uzasadnień wyroków Sądów obu instancji jednoznacznie wskazuje na niewłaściwą interpretację tych przepisów.

Sądy niesłusznie uznały, że do znęcania nad zwierzętami dochodzi tylko, jeżeli dane zachowanie mieści się w katalogu określonym w art. 6 ust. 2 ustawy. Również niesłusznie stwierdziły, że do stwierdzenia umyślności znęcania się konieczna jest zła wola i cel zadania bólu lub cierpienia zwierzęciu. Sąd Najwyższy stwierdził, że za znęcanie się mogło być uznane każde zachowanie wymienione w art. 6 ust. 2 ustawy, jak też każde niewymienione w tym przepisie zachowanie, jeżeli prowadziło do zadania zwierzęciu bólu lub cierpienia. Katalog określony w tym przepisie ma bowiem charakter otwarty i wskazuje jedynie przykładowe, najbardziej charakterystyczne, formy znęcania się nad zwierzętami. Kluczowa dla oceny zachowania sprawcy pozostaje natomiast opisowa definicja znęcania. Przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczenie do zadawania im bólu lub cierpień.

Naturalne środowisko ryb

Sąd Najwyższy zauważył ponadto, że ryby są „kręgowcami i w związku z tym, jak wskazał ustawodawca, są zdolne do odczuwania cierpienia i podlegają ochronie przewidzianej w ustawie o ochronie zwierząt na równi z innymi zwierzętami kręgowymi oraz wymagają humanitarnego traktowania. Pojęcie humanitarnego traktowania jest pojęciem prawnym, zdefiniowanym w art. 4 ust. 2 ustawy, rozumianym jako traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę. Naturalnym środowiskiem ryb jest środowisko wodne, a więc zasadą winno być transportowanie, przetrzymywanie i przenoszenie ryb w środowisku wodnym, a więc takim, które zapewnia im właściwe warunki bytowania, czyli możliwość egzystencji, zgodnie z ich potrzebami gatunkowymi”.

Sąd Najwyższy odniósł się także do kwestii strony podmiotowej znęcania nad zwierzętami i stwierdził, że „pojęcie znęcania się nad zwierzętami obejmuje każde z wymienionych w art. 6 ust. 2 ustawy sposobów bezpośredniego postępowania w stosunku do zwierzęcia, które muszą być objęte zamiarem bezpośrednim sprawcy. Zamiar bezpośredni w zakresie tego przestępstwa winien być badany jednak w odniesieniu do samej czynności sprawczej, a nie woli zadania cierpień lub bólu zwierzęciu. To ustawodawca sam przesądził, że wymienione w tych punktach zachowania są znęcaniem się, czyli powodują ból lub cierpienie”.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w W. Sprawę przekazał sądowi do ponownego rozpoznania. Sprawa wróciła do Sądu Rejonowego w W. w listopadzie 2020 r. Sąd skazał dwóch pracowników sprzedających ryby na karę dziesięciu miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata. Kierownika działu sprzedaży skazał na jeden rok w zawieszeniu na dwa lata.

wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II KK 281/16

Opracowała: dr Julia Berg-Bajraszewska
źródło grafiki: pixabay.com.pl