Stan faktyczny

W marcu 2022 r. Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami (TOnZ) otrzymało zgłoszenie dotyczące psa przebywającego w mieszkaniu pani J. C. w O. Zwierzę miało niepełnosprawne tylne kończyny, cierpiało na niedoczynność tarczycy, cierpiało z powodu licznych otarć i odparzeń, a jego opiekunka nie zapewniła mu rehabilitacji ani leczenia. W mieszkaniu, jak opisała TOnZ, panował brud – pies przebywał wśród własnych odchodów, nie wychodził na spacery, był przekarmiany i zaniedbywany pod kątem higieny, co wyczerpywało katalog „niewłaściwych warunków bytowania” w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.o.z.

Działając na podstawie art. 7 ust. 3 u.o.z., upoważniony przedstawiciel TOnZ interwencyjnie odebrał zwierzę i przekazał je do schroniska. Zgodnie z przepisem, interwencyjne odebranie jest możliwe, gdy dalsze przebywanie u dotychczasowego opiekuna „zagraża życiu lub zdrowiu” zwierzęcia, co – jak podkreślił NSA – odnosi się do potencjalnego zagrożenia, a nie tylko realnego stanu krytycznego. Burmistrz O. trzykrotnie odmówił formalnego zatwierdzenia odebrania – każdorazowo uznając, że nie zachodzi stan „niecierpiący zwłoki”. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dwukrotnie uchyliło jego decyzje, nakazując uzupełnienie materiału dowodowego i ponowne rozpatrzenie sprawy, a raz podtrzymało odmowę, uznając za wystarczającą do zabezpieczenia zwierzęcia kontrolę warunków i wydanie zaleceń. W każdym z tych aktów organów I i II instancji brakowało jednak pełnej oceny dowodów przedstawionych przez TOnZ – protokołów interwencyjnych, dokumentacji fotograficznej czy opinii weterynaryjnych.

Orzeczenia sądów

Towarzystwo złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.                      WSA (sygn. IV SA/Po 238/23) – w wyroku z 25 maja 2023 r. – uchylił decyzję SKO, wskazując, że organ II instancji nie przeprowadził wymaganego postępowania wyjaśniającego zgodnie z art. 77 k.p.a., nie zebrał dowodów pozwalających na ocenę, czy potencjalne zagrożenie dla zdrowia psa było na tyle istotne, by uzasadnić odebranie. Od w/w wyroku została wywiedziona skarga kasacyjna, w wyniku której sprawa trafiła do NSA. W wyroku z 17 maja 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że:

1. Potencjalne zagrożenie (art. 7 ust. 3 u.o.z.) występuje, gdy istnieje uzasadniona obawa, że stan zaniedbania (tu: brak opieki weterynaryjnej, nieczystość, brak spacerów) może doprowadzić do pogorszenia zdrowia zwierzęcia lub jego cierpienia.

2. Zakres interwencji nie wymaga ustalania winy – jak stanowi art. 6 ust. 2 u.o.z., przesłanką odebrania jest stan bytowania zwierzęcia, a nie świadomość czy intencja opiekuna. Ocenę ewentualnego znęcania się przeprowadza wyłącznie sąd powszechny.

3. Obowiązek rzetelnej dokumentacji – NSA wskazał, że organy administracyjne są związane regułami postępowania (art. 9, 77 i 80 k.p.a.) i muszą zbadać wszystkie dowody, w tym te dostarczone przez stronę. Pominięcie opinii weterynaryjnej lub zdjęć dokumentujących warunki bytowe stanowiło rażące naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym.

W konsekwencji NSA oddalił skargi kasacyjne organów i utrzymał w mocy wyrok WSA, uznając, że interwencyjne odebranie psa było zgodne z prawem, a decyzje odmowne zostały wydane z przekroczeniem kompetencji i w wyniku zaniechania obowiązków dowodowych.

Znaczenie wyroku

To orzeczenie ma doniosłe znaczenie dla praktyki ochrony zwierząt. Po pierwsze, wyraźnie rozgranicza realne i potencjalne zagrożenie – wystarczy uzasadnione ryzyko pogorszenia się stanu zdrowia. Po drugie, eksponuje znaczenie kompletnego postępowania dowodowego: protokołów, zdjęć i opinii specjalistów. Po trzecie, przypomina organom administracyjnym o konieczności rzetelnego ustalania stanu faktycznego przed wydaniem decyzji o pozostawieniu zwierzęcia u właściciela. Dla organizacji interwencyjnych kluczowe jest solidne udokumentowanie zaniedbań, zaś dla urzędników – obowiązek wnikliwej analizy tych dowodów. Dzięki temu wyrokowi NSA standardy ochrony zwierząt w trybie administracyjnym zyskają większą przejrzystość i siłę prawną, a procedury staną się bardziej przewidywalne dla wszystkich stron.

Wyrok NSA I OSK 503/21 z 17 maja 2024 r. potwierdził, że interwencyjne odebranie psa było zgodne z art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt, ponieważ stan zaniedbania (brudne warunki, brak ruchu, nieleczenie schorzeń) tworzył realne ryzyko pogorszenia zdrowia zwierzęcia.  Sąd zwrócił uwagę, że:

• „Zagrożenie” w rozumieniu przepisu ma charakter potencjalny – nie trzeba dowodzić bezpośredniego niebezpieczeństwa, wystarczy uprawdopodobnienie ryzyka cierpienia.

• Odebranie nie wymaga ustalania winy opiekuna – wystarczy stwierdzenie niewłaściwych warunków bytowania (art. 6 ust. 2 u.o.z.), natomiast ocena ewentualnego znęcania się należy do sądu karnego.

• Obowiązek rzetelnego postępowania dowodowego – organy muszą badać wszystkie przedstawione dowody (protokoły, opinie weterynaryjne, zdjęcia) zgodnie z art. 77 i 80 k.p.a., a nie opierać decyzji na ogólnikach.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 maja 2023 roku, sygn. akt IV SA/Po 238/23
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia  17 maja 2024 r., sygn. I OSK 503/21

opracowała: mgr Beata Bizoń
źródło grafiki: pixabay.com.pl